تمبک

یکی از سازهای کوبه‌ای است و اصطلاحا به آن ضرب هم گفته می‌شود. این ساز از چوب درخت گردو، افرا یا توت به صورت یک تکه، در دو قسمت تنه حجیم‌تر و نفیر، باریک‌تر در اندازه‌های متفاوت ساخته می‌شود. طول تمبک از دهانه‌ی بزرگ تا دهانه‌ی کوچک معمولا ۴۴ سانتی متر است. هنگام نوازندگی، تمبک را افقی به صورتی که دهانه‌ی بزرگ‌تر رو به بیرون باشد روی ران پای چپ می‌گذارند و با دو دست بر پوست ضربه می‌زنند. اغلب اندازه‌ی تمبکی که در ارکستر به کار می‌رود بزرگتر و برای تک نوازی کوچک‌تر است.

اجزای تشکیل دهنده تمبک


دهانه‌ی بزرگ
قطر دهانه‌ی بزرگ که روی آن پوست کشیده می‌شود، در تمبک ارکستر، از بیرون ۳۲ و از داخل ۲۷ و ضخامت جدار آن ۵/۲ سانتی متر است که پس از پخ زدن (نازک کردن) لبه‌ی چوب نزدیک به پوست، این ضخامت به ۲ میلی متر می‌رسد. در تمبک تکنوازی، قطر دهانه‌ی بزرگ از بیرون ۲۲ و از داخل ۱۸ سانتی متر است. دهانه‌ی بزرگ باید دایره‌ی کامل باشد تا صدا در تمام نقاط کناره یکسان باشد.

تنه
تنه به قسمت حجیم‌تر تمبک گفته می‌شود که طول آن در تمبک ارکستر حدود ۲۸ و در تکنوازی ۱۸ سانتی متر و تاحدی محدب است و در عرض آن، شیار (عاج) هایی ایجاد می‌شوند که از لغزیدن تمبک هنگام نواختن جلوگیری می‌کنند. گاه هنگام نوازندگی با کشیدن ناخن یا حلقه‌ی انگشتر روی این شیارها صدای خاصی ایجاد می‌شود که مورد استفاده‌ی نوازندگان ماهر قرار می‌گیرد. این شیارها را وقتی می‌توان ایجاد کرد که روی تنه با خاتم کاری و یا تزئینات دیگری پوشیده نشده باشد.

نفیر
نفیر یا گلو به قسمت باریک‌تر تمبک، بین تنه و دهانه‌ی کوچک می‌گویند که طول آن از تنه تا دهانه‌ی کوچک حدود ۲۶ و قطر بیرونی آن حدود ۱۸ سانتی متر است. تراش نفیر از بیرون، استوانه‌ای شکل و از داخل، مخروطی (شیپوری) است و دهانه‌ی کوچک‌تر شیپور به تنه متصل است.

دهانه‌ی کوچک
دهانه‌ی کوچک در ادامه‌ی نفیر قرار دارد که در واقع محل خروج صدای حاصل از ارتعاش پوست توسط ضربه‌های دو دست است و قطر آن در تمبک ارکستر ۲۲ و در تمبک تکنوازی ۱۸ سانتی متر است.

پوست
پوست تمبک تک نوازی به علت حجم کوچک‌تر آن، نازک‌تر انتخاب می‌شود و برای تمبک ارکستر از پوست ضخیم تر، کهنه و عمل آمده‌ی بز یا میش که در تمام نقاط قطر آن کاملا یکسان باشد استفاده می‌شود. پوست را با چسب یا سریش روی لبه‌ی بیرونی دهانه‌ی بزرگ می‌چسبانند.
تمبک در اندازه‌های متفاوتی ساخته می‌شود و به همین دلیل، طول و قطر و دیگر اندازه‌های آن کاملا مشخص و استاندارد نیست. معمول‌ترین آن‌ها تمبک تکنوازی در حجم کوچک‌تر و تمبک گروه نوازی در حجم بزرگ‌تر است. تمبک در همراهی با سازهای دیگر و تکنوازی و گروه نوازی سازهای کوبه‌ای قابلیت اجرا دارد.



نت‌نویسی
نت‌نویسی برای تمبک معمولا روی حامل سه خطی ست. به این ترتیب که ناحیه‌ی مرکزی پوست روی خط اول، ناحیه‌ی میانی روی خط دوم و ناحیه‌ی کناره‌ی پوست روی خط سوم علامت ‌گذاری می‌شود. در نت‌ نویسی تمبک گاه از حامل‌هایی با تعداد خطوط متفاوت استفاده شده است.


نرم افزار مدیریت آموزشگاه موسیقی | موزیک آکادمی